Hallar: bizim dildə də var!

Yaxşı xəbər: sən halları artıq bilirsən

Almancada 4 hal var. Azərbaycancada isə 6 hal var, yəni sən bu məntiqi onsuz da hər gün işlədirsən. Fərq yalnız ondadır ki, bizdə şəkilçi sözün sonuna gəlir, almancada isə artikl dəyişir.

Bizim dillə müqayisə: masa → masanı → masaya → masanın. Almancada: der Tisch → den Tisch → dem Tisch → des Tisches. Söz demək olar ki dəyişmir, artikl dəyişir.

İngiliscə bilənlər üçün: İngiliscədə hal izləri yalnız əvəzliklərdə qalıb: I / me / my ≈ ich / mich / mein.

Rusca bilənlər üçün: Rus dilində 6 hal var, almancada 4: Nominativ = именительный, Akkusativ = винительный, Dativ = дательный, Genitiv = родительный.

• Der Tisch ist neu.

  Masa yenidir. (adlıq)
• Ich kaufe den Tisch.

  Masanı alıram. (təsirlik)

Nominativ = adlıq hal (kim? nə?)

Cümlədə işi görən, mübtəda. Sual: kim? nə? Artikllar: der, die, das, die (cəm).

• Der Mann arbeitet.

  Kişi işləyir.
• Die Frau ist Ärztin.

  Qadın həkimdir.

Akkusativ = təsirlik hal (kimi? nəyi?)

İşin birbaşa yönəldiyi şey. Sual: kimi? nəyi? Yalnız der dəyişir: der → den. die, das, cəm olduğu kimi qalır. Bu hal haben, sehen, kaufen, brauchen və für, ohne sözlərindən sonra gəlir.

Bizim dillə müqayisə: «kişini görürəm» = Ich sehe den Mann. Bizdəki «-ı/-i» şəkilçisinin yerinə «den» gəlir.

• Ich sehe den Mann.

  Kişini görürəm.
• Ich brauche die Tasche.

  Çantaya ehtiyacım var.

Dativ = yönlük hal (kimə? nəyə?)

Kimə? Kiminlə? Sual: kimə? Artikllar: der → dem, das → dem, die → der, cəm → den (+n). helfen, danken, gehören, gefallen və mit, bei, zu, von, aus, nach, seit sözlərindən sonra gəlir.

Bizim dillə müqayisə: «qadına kömək edirəm» = Ich helfe der Frau. «avtobusla» = mit dem Bus. Bizim yönlük hal (-a/-ə) və «ilə».

• Ich helfe der Frau.

  Qadına kömək edirəm.
• Wir fahren mit dem Zug.

  Qatarla gedirik.

Genitiv = yiyəlik hal (kimin? nəyin?)

Kimə məxsusdur? Sual: kimin? der/das → des (+s/es), die və cəm → der. Danışıqda az işlənir, çox vaxt «von + Dativ» deyilir.

Bizim dillə müqayisə: «kişinin maşını» = das Auto des Mannes. Bizdə şəkilçi sahibə gəlir, almancada da sahibin artikli dəyişir.

• Das ist das Auto des Mannes.

  Bu, kişinin maşınıdır.
• Das ist das Auto von dem Mann.

  Danışıqda: bu, kişinin maşınıdır.

Bir cədvəldə

kişi (der): der · den · dem · des qadın (die): die · die · der · der orta (das): das · das · dem · des cəm (die): die · die · den (+n) · der

Bizim dillə müqayisə: Yadda saxlamaq üçün: qadın cinsi və orta cins adlıq və təsirlikdə dəyişmir. Ən çox dəyişən kişi cinsidir.